wijnvat_maken_kuiper_wijnbovenwater_illustratie_stappenplan
Wijnpraat

Zo wordt een wijnvat gemaakt

Ooit gehoord van een kuiper? Dit zijn kundige vakmensen die zijn gespecialiseerd in het maken van wijnvaten. Niet zo’n simpel klusje: er zit een hele behendigheid achter. De eerste kuipers waren Galliërs in de derde(!!) eeuw. Ook toen werd er al veel wijn gemaakt en gedronken. Of deze wijn net zo sophisticated was als dat het in dezer tijden is kan ik je niet zeggen, maar ze werden in ieder geval dankzij de kuipers goed opgeslagen en nog belangrijker: goed vervoerd. Vandaag de dag speelt het wijnvat nog steeds een grote rol bij het maken van wijn. Nu niet enkel voor het vervoeren of bewaren, maar hout is een belangrijke smaak bepaler. Hoewel veel wijnmakers inmiddels al alternatieven hebben gevonden voor het wijnvat.. Enfin: er valt genoeg te vertellen over het wijnvat. Maar in deze post gaan we het hebben over hoe wijnvaten worden gemaakt.

Het maken van een wijnvat stap 1: Grondstoffen

Wijnvaten worden gemaakt van hout en deze komt natuurlijk van een boom. De boom dat het meest wordt gebruikt bij het maken van een wijnvat is de Eik, deze neem ik dan ook als voorbeeld. De Eik groeit enkel en alleen in de zomermaanden. Dit wilt zeggen dat als de kuiper de boom in deze groeiperiode kapt, er meer tannine en ongewenste stoffen in de wijn kunnen komen. En dat is iets dat wijnmakers en -drinkers niet zo fijn vinden. Om dat te voorkomen zal de boom pas worden gekapt in de herfst of, voor meer zekerheid, in de winter. Dit kan echter pas als een boom tussen de 180 en de 250 jaar oud is. Alleen dan is de dichtheid van het hout dicht genoeg om het als wijnvat te gebruiken. Na het kappen is het 3 jaar wachten! Zo lang duurt het tot het hout niet meer “leeft” en het vocht eruit onttrokken is. Dat wilt zeggen dat de kuiper wacht tot het wijnvat een vochtwaarde heeft van 15-18 procent. Ook verandert de samenstelling van het hout tijdens deze droging. Het tannine gehalte neemt af en bovendien gaan de tannine moleculen onderling verbindingen vormen, polymeriseren.

Het maken van een wijnvat stap 2: Houtbewerking

In Europa wordt de houtbewerking iets anders uitgevoerd dan in de rest van de wereld. De kuiper splijt namelijk de boomstam in 4 delen. Dit doet hij door de natuurlijke lijnen en nerven van het hout in tegengestelde richting te volgen. De Eik bevat vanuit zichzelf natuurlijke wegen waardoor de voedingsstoffen zich kunnen verspreiden door de hele boom. Als hier tijdens het zagen geen rekening mee wordt gehouden, zal de wijn door deze wegen naar buiten kunnen lekken. De planken worden even groot gezaagd en strak geschuurd. Vervolgens worden de uiteinden schuin afgezaagd om de planken te vormen. Daarna wordt de plank aan de uiteinden wat smaller gemaakt. Dit uitdunnen is voor de kuiper extreem moeilijk: het kost ze jaren om dit goed onder de knie te krijgen. Daarom heeft dit een eigen naam gekregen: Fatsoeneren.

Het maken van een wijnvat stap 3: In elkaar zetten

De meeste wijnvaten hebben een diameter van 56 centimeter. De kuiper moet, aangezien niet elke plank van exact dezelfde grootte is, op de grond een mozaïek leggen om ze passend te kunnen maken. Voor het maken van een wijnvat zijn ongeveer tussen de 25 en 30 planken nodig. Vervolgens moeten de planken aan elkaar bevestigd worden. Dit gebeurt met een bandijzeren hoepel. Met een klem worden er eerst 2 planken aan vastgeklemd, waarna er 2 kuipers nodig zijn om de overige planken aan het band ijzer te bevestigen. Er volgen nog meerdere hoepels, maar deze kunnen nog niet aangetrokken worden: het hout is te stijf! Het nog niet klare vat wordt aan de binnenkant geborsteld met water en in de kern wordt een vuur gemaakt. Het hout wordt pas soepel als de warmte binnenin 120 graden celcius is. Dit buigen duurt per vat ongeveer 2 uur en is heel arbeidsintensief: het vat dient aan elke kant telkens opnieuw te worden aangetrokken tot het helemaal gevormd is. Het plaatsen van de laatste hoepel is echter het moeilijkste. De kuipers hebben meestal verschillende maten op voorraad, maar als deze niet past, valt het hele vat ineen en moet de kuiper opnieuw beginnen.

Het maken van een wijnvat stap 4: Toasten

Nog voordat we een boven- of onderkant hebben, moet het vat getoast worden. Deze stap heeft erg veel invloed op de uiteindelijke smaak van de wijn. Er wordt een vuurtje gestookt in het vat terwijl deze op zijn zijkant ligt. Er bestaan 3 type toastings: light, medium en hard. Hoe harder er wordt getoast, hoe rijker en rokeriger de uiteindelijke wijn zal proeven. Uit cellulose ontstaan furfurol, furfural en maltol. Dit zijn stoffen met een geur van karamel, amandel en gebakken brood. De kuiper moet wel oppassen dat hij het vat niet overtoast: dan kan de wijn slecht worden. Dit proces zorgt er ook voor dat het hout nog strakker tegen elkaar aan gaat zitten en hij waterdicht wordt.

Het maken van een wijnvat stap 5: Afwerking

Het nog holle vat heeft een gat nodig waar de wijn, zodra deze klaar is, uitgetapt kan worden. Ook snijdt hij het vat aan de onder- en bovenkant in voor de afsluiting van het vat. Met een passer meet hij de diameter nauwkeurig uit en zaagt hij een perfecte cirkel uit het hout. Deze zet hij op de bovenkant. Om er zeker van te zijn dat het vat echt waterdicht is, steekt hij strodraden tussen elke plank. Vervolgens schraapt hij over de gehele zijkant van het vat om deze te vormen. Vroeger werd deze vervolgens nog eens met de hand geschuurd, maar nu zetten ze het vat op een draaiend rad waardoor het schuren iets minder intensief is. Nu het vat een perfecte vorm heeft, wordt er vers staal over gezet. Met sterke hamerslagen worden de hoepels om het vat geslagen. Nadat het vat een stempel heeft gekregen is hij eindelijk klaar om gebruikt te worden.

savannah_signature

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.